Co naprawdę zmienia nowe rozporządzenie i jak się w tym odnaleźć?
14 kwietnia 2026 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. To jedna z najobszerniejszych zmian w ostatnich latach w obszarze orzecznictwa edukacyjnego. Nie chodzi już wyłącznie o nowe formularze czy procedury. Zmienia się poniekąd sposób myślenia o dziecku, o diagnozie i o tym, czym w ogóle ma być wsparcie.
Dotychczas system w dużej mierze opierał się na rozpoznaniu. Diagnoza medyczna była punktem wyjścia, a często także punktem dojścia. Kod ICD, nazwa zaburzenia, opinia lekarska – to one wyznaczały ramy dalszych decyzji. Nowe przepisy dość wyraźnie odchodzą od tego modelu. Diagnoza nadal jest ważna. Kluczowe staje się jednak to, jak dziecko funkcjonuje na co dzień, zwłaszcza w środowisku szkolnym. W przypadku dzieci z rozpoznaniem takim jak spektrum autyzmu oznacza to zasadniczą zmianę: samo rozpoznanie nie przesądza o treści orzeczenia, a jedynie stanowi punkt odniesienia.
W centrum pojawia się tzw. model funkcjonalny. To podejście, które skupia się nie na tym, co dziecko ma, ale na tym, jak dziecko funkcjonuje. W praktyce oznacza to konieczność opisania codzienności ucznia w sposób konkretny i możliwie najbardziej precyzyjny. Zespół orzekający będzie analizował przede wszystkim:
- jak dziecko radzi sobie z realizacją poleceń i materiału edukacyjnego,
- jakie trudności pojawiają się w relacjach społecznych i komunikacji,
- czy występują przeciążenia, problemy z koncentracją, adaptacją do zmian,
- jakie wsparcie jest realnie potrzebne w środowisku szkolnym.
To powoduje, że dokumentacja medyczna przestaje być wystarczająca. Kluczowe stają się informacje opisujące funkcjonowanie – a więc te, które pochodzą ze szkoły.
I tu pojawia się kolejna istotna zmiana. Rola szkoły i przedszkola została znacząco wzmocniona. Placówki mają obowiązek przygotowania opinii o funkcjonowaniu dziecka, a poradnia musi ją uwzględnić przy wydawaniu orzeczenia. W praktyce oznacza to, że obraz dziecka tworzony jest w dużej mierze na podstawie tego, co dzieje się tu i teraz w klasie, a nie tylko podczas jednorazowego badania.
To rozwiązanie ma sens, ale niesie też ryzyko. Jeśli opinia będzie ogólna, zachowawcza lub zbyt powierzchowna, może nie oddać rzeczywistych trudności. Dlatego z perspektywy rodzica niezwykle ważne staje się aktywne uczestnictwo w tym etapie. Warto zadbać, aby opinia szkolna była konkretna i odnosiła się do realnych sytuacji, a nie ograniczała się do ogólnych sformułowań.
Równolegle system przechodzi wyraźną cyfryzację. Wnioski mogą być składane elektronicznie, a doręczenia odbywać się przez system e-Doręczeń. Dla wielu osób to duże ułatwienie, ale jednocześnie pojawia się konieczność posiadania odpowiednich narzędzi, takich jak profil zaufany czy podpis elektroniczny. To zmienia sposób kontaktu z poradnią – szybciej, ale bardziej formalnie i technicznie.
Zmianie ulega także skład zespołu orzekającego. Lekarz bierze udział tylko wtedy, gdy dołączona została dokumentacja medyczna. Jednocześnie pojawia się możliwość zaproszenia – za zgodą rodzica – osób z głosem doradczym. To rozwiązanie powinno otwierać drogę do bardziej indywidualnego podejścia, szczególnie w sprawach wymagających dodatkowej wiedzy lub wsparcia komunikacyjnego.
Wśród nowych przepisów znajdują się jednak również takie elementy, które mogą być dla rodziców zaskoczeniem. Jednym z nich jest obowiązek wyrażenia zgody na przekazanie orzeczenia do szkoły. Brak tej zgody skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Oznacza to, że nie ma już możliwości uzyskania orzeczenia do szuflady – jeśli procedura ma się rozpocząć, dokument trafi do placówki.
Kolejną kwestią jest formalizacja udziału obojga rodziców. Wniosek powinien być podpisany przez oboje, a w przypadku braku jednego z podpisów konieczne jest złożenie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. To rozwiązanie ma chronić interes dziecka i zapewnić udział obojga rodziców w podejmowaniu decyzji, ale w praktyce może być trudne w sytuacjach konfliktowych.
Pewne wątpliwości pojawiają się także przy zaświadczeniach lekarskich. Rozporządzenie jasno określa wymagania dotyczące kwalifikacji lekarza i zakresu dokumentu, jednak w praktyce funkcjonują interpretacje, które dodatkowo zawężają sposób jego uzyskania. Warto tu rozróżnić:
- co wynika bezpośrednio z przepisów,
- co jest praktyką stosowaną przez poradnie,
- a co jest jedynie interpretacją pojawiającą się w obiegu informacyjnym.
W przypadku wątpliwości najlepiej skonsultować się bezpośrednio z poradnią, która będzie prowadziła sprawę.
Istotnym elementem zmian jest również wprowadzenie obowiązku stosowania przez poradnie narzędzi diagnostycznych opartych na dowodach naukowych, zgodnych ze standardami Evidence-Based Medicine. To krok w stronę ujednolicenia i podniesienia jakości diagnozy, choć jednocześnie oznacza większe wymagania wobec specjalistów.
Z perspektywy rodzica nowy system oznacza większą odpowiedzialność za przebieg całej procedury. Kluczowe staje się nie tylko zebranie dokumentów, ale również ich jakość i spójność. W praktyce przed złożeniem wniosku warto upewnić się, że:
- dokumentacja medyczna jest aktualna i kompletna,
- opinia szkoły została przygotowana rzetelnie i została przez rodzica przeczytana,
- wniosek spełnia wszystkie wymogi formalne, w tym podpisy i zgody,
- dostępne są narzędzia do złożenia wniosku elektronicznie, jeśli ta forma jest wybierana.
Dodatkowo od 1 września 2026 r. wchodzą zmiany organizacyjne, które w praktyce ułatwią dostęp do orzeczeń. Każda poradnia właściwa miejscowo będzie zobowiązana do ich wydawania, co kończy problem konieczności poszukiwania specjalistycznych placówek w innych częściach miasta. Wydłużono również termin na odwołanie do 21 dni, co daje realną możliwość spokojnej analizy orzeczenia i podjęcia dalszych kroków.
Nowe rozporządzenie wprowadza system, który jest bardziej wymagający dla wszystkich uczestników procesu. Nie wystarczy już przedstawić diagnozy. Trzeba pokazać, jak ta diagnoza przekłada się na codzienne funkcjonowanie i jakie wsparcie jest rzeczywiście potrzebne. To zmiana, która może przynieść dobre efekty, ale wymaga uważności, zaangażowania i świadomego działania na każdym etapie procedury.
Źródłem omawianych zmian jest Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. oraz oficjalne komunikaty administracji publicznej. W przypadku wątpliwości interpretacyjnych warto kontaktować się bezpośrednio z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, która stosuje przepisy w praktyce.