Wprowadzenie pojęcia “poziomu potrzeby wsparcia” to jedna z kluczowych zmian w przepisach dotyczących systemu świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami. Nowe regulacje obowiązujące od 2024 roku – wprowadzają ten termin jako warunek przyznania świadczenia wspierającego, które wypłacane jest przez ZUS bezpośrednio osobie z niepełnosprawnością.
Czym jest poziom potrzeby wsparcia?
Poziom potrzeby wsparcia to formalna ocena, w jakim stopniu osoba z niepełnosprawnością potrzebuje pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. W przeciwieństwie do dotychczasowych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, które były kategorią statyczną i ogólną, poziom potrzeby wsparcia uwzględnia realne ograniczenia funkcjonalne i konkretne obszary życia, w których występuje niesamodzielność.
Ustala się go na potrzeby nowego świadczenia wspierającego, które zastępuje dotychczasowe świadczenia dla opiekunów w przypadku osób dorosłych.
Wyróżnia się cztery poziomy potrzeby wsparcia, przy czym poziom 1 oznacza najwyższy stopień zależności od innych osób, a poziom 4 – najniższy, choć wciąż uprawniający do wsparcia finansowego.
Kto ustala poziom potrzeby wsparcia?
Decyzję w sprawie poziomu potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności (WZON). Jest to instytucja administracyjna, która dotychczas zajmowała się orzeczeniami o niepełnosprawności i stopniach niepełnosprawności – obecnie jej kompetencje zostały rozszerzone o nowe zadanie.
Orzeczenie o poziomie potrzeby wsparcia jest wydawane na podstawie:
- złożonego wniosku,
- dokumentacji medycznej i społecznej,
- oceny funkcjonowania osoby zainteresowanej w różnych obszarach życia.
Orzeczenie wydaje się na określony czas, nie dłuższy niż ważność podstawowego orzeczenia o niepełnosprawności, lub – w niektórych przypadkach – na stałe.
Jak wygląda procedura ustalania poziomu potrzeby wsparcia?
Cała procedura składa się z kilku etapów:
- Złożenie wniosku
Osoba zainteresowana (lub jej przedstawiciel ustawowy, opiekun prawny albo pełnomocnik) składa wniosek do wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Wniosek można złożyć osobiście, pocztą lub przez ePUAP.
Do wniosku należy dołączyć:
- aktualne orzeczenie o niepełnosprawności lub jej stopniu,
- zaświadczenie lekarskie (wydane nie wcześniej niż 30 dni przed złożeniem wniosku),
- dokumentację medyczną, psychologiczną, rehabilitacyjną,
- inne dokumenty obrazujące funkcjonowanie osoby (np. opinie ze szkoły, placówek wsparcia dziennego, opinie opiekunów).
- Analiza dokumentacji i ewentualne wezwanie na badanie
Zespół analizuje złożone dokumenty. Może:
- wezwać osobę zainteresowaną na badanie lub spotkanie z komisją w siedzibie WZON lub w miejscu zamieszkania osoby zainteresowanej.
Wezwanie na badanie może mieć miejsce, gdy dokumentacja nie pozwala na jednoznaczną ocenę funkcjonowania osoby.
- Wydanie decyzji administracyjnej
Na podstawie zgromadzonego materiału zespół wydaje decyzję administracyjną, w której:
- wskazuje przyznany poziom potrzeby wsparcia (0-4),
- określa czas, na jaki decyzja została wydana,
- uzasadnia przyjęte ustalenia.
Decyzja doręczana jest wnioskodawcy pocztą lub elektronicznie (jeśli złożono wniosek przez ePUAP). Od momentu doręczenia biegnie termin do ewentualnego odwołania.
Jakie kryteria są brane pod uwagę?
Zespół orzekający ocenia m.in.:
- zdolność do samodzielnego poruszania się,
- umiejętność przygotowania posiłków i spożywania ich,
- potrzeby związane z higieną osobistą,
- umiejętność podejmowania decyzji i rozumienia konsekwencji działań,
- potrzebę stałego nadzoru lub opieki,
- umiejętność radzenia sobie w środowisku społecznym.
Orzecznicy korzystają z określonych narzędzi oceny funkcjonalnej, które pozwalają przypisać konkretne punkty do określonych ograniczeń. Liczba punktów decyduje o przypisanym poziomie potrzeby wsparcia.
Co zrobić, gdy decyzja jest niekorzystna?
Zdarza się, że osoba wnioskująca nie zgadza się z decyzją – np. uważa, że faktycznie potrzebuje całodobowej opieki, a przyznano jej niski poziom wsparcia (np. poziom 4 lub brak potrzeby wsparcia).
W takiej sytuacji przysługuje prawo do odwołania.
Termin i forma
Odwołanie składa się w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Pismo należy skierować do tego samego wojewódzkiego zespołu, który wydał decyzję – z dopiskiem, że jest to odwołanie od decyzji i z krótkim uzasadnieniem.
W odwołaniu warto:
- wskazać, z czym się nie zgadzamy (np. ocena niewłaściwego poziomu),
- opisać, jak funkcjonuje osoba zainteresowana w codziennym życiu,
- dołączyć dodatkowe dokumenty (np. nową opinię lekarza, zaświadczenie z placówki, opis czynności wymagających wsparcia).
Jeśli zespół nie uwzględni odwołania, sprawa kierowana jest do Komisji do spraw orzekania o poziomie potrzeby wsparcia, działającej przy Ministerstwie Rodziny. Możliwe jest również złożenie skargi do sądu administracyjnego.
Czy poziom potrzeby wsparcia wpływa na inne świadczenia?
Tak. Przyznany poziom wsparcia wpływa bezpośrednio na wysokość świadczenia wspierającego wypłacanego przez ZUS.
W 2025 roku obowiązują cztery poziomy, a wysokość świadczenia wzrasta proporcjonalnie do skali niesamodzielności. Osoby z poziomem 1 otrzymują najwyższe wsparcie finansowe, osoby z poziomem 4 – najniższe.
Niektóre inne świadczenia, takie jak dodatki czy zasiłki, mogą również być uzależnione od poziomu funkcjonowania osoby, choć formalnie przyznawane są na podstawie innych orzeczeń.
Pojęcie „poziomu potrzeby wsparcia” to nowe narzędzie służące do oceny rzeczywistej sytuacji osoby z niepełnosprawnością. Ma ono bezpośrednie przełożenie na prawo do świadczenia wspierającego oraz jego wysokość.
Choć procedura nie należy do najbardziej skomplikowanych, wymaga starannego przygotowania dokumentacji, znajomości przepisów i świadomości, jak opisać rzeczywiste trudności w codziennym funkcjonowaniu.
Warto pamiętać, że niekorzystna decyzja nie jest ostateczna – istnieje możliwość odwołania, przedstawienia nowych dowodów i uzyskania bardziej adekwatnego poziomu wsparcia.
Jeśli potrzebujesz pomocy przy wniosku, kompletowaniu dokumentów, interpretacji przepisów lub napisaniu odwołania – jako prawniczka specjalizująca się w świadczeniach i orzeczeniach, mogę Ci w tym pomóc.
Skontaktuj się, by umówić konsultację lub zlecić przygotowanie dokumentów.